KARA PARA AKLAMA SUÇU ve CEZASI
Kara para aklama suçunun (hukuki adıyla Suçtan Kaynaklanan Malvarlığı Değerlerini Aklama) cezası Türk Ceza Kanunu’nun 282. maddesi gereğince 3 yıldan 7 yıla kadar hapis cezası ve 20.000 güne kadar adli para cezasıdır.
Kara para aklama suçu kişiye özel inceleme gerektirmekte olup öncül suçun türü, malvarlığının kaynağı, failin kastı, finansal hareketlerin niteliği, üçüncü kişilerin konumu ve delillerin elde edilişine göre avukat gözü ile incelenmelidir. Zira bir malvarlığı değerinin kaynağının şüpheli görünmesi tek başına onun suçtan kaynaklandığını göstermez.
KARA PARA AKLAMA NEDİR?
Kara para aklamanın basitçe tanımı: Başka bir suçtan elde edilen gelirin ya da her türlü malvarlığının kaynağının gizlenmesi ve bunu hukuka uygun görünüme büründürmesi ile oluşmaktadır. Para aklama Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK) tarafından ”genel olarak öncül suçlardan elde edilen gelirlerin, yasa dışı kaynağını gizlemek ve bu gelirleri yasal bir kaynaktan elde edilmiş gibi göstermek amacıyla yapılan her türlü işlem” şeklinde tanımlanmaktadır.
Kara para aklamak başka bir suça bağlı oluştuğu için Türk Ceza Hukuku sistematiğine göre bağlı suç terminolojik olarak öncül suç olarak nitelendirilir. Ancak başka bir suça bağlı oluşması bu eylemin ayrı bir suç oluşturmayacağı anlamına gelmez. Yani hem yasa dışı işten elde edilen gelirin oluşturduğu suç ayrı bu geliri hukuka uygunmuş gibi göstermeye çalışmak ayrı bir suçtur ve ayrı ayrı cezalandırılır. Bu suçu işleme kastı olmadan yasal hizmet verenler şayet bir suç isnadı ile karşı karşıya ise beraat hükmü verilebilmesi için hukuki bir yardım ile suç gelirinin kaynağına ilişkin bilgi ve suçun icrasına bilinçli katkısının olmadığı net bir şekilde aktarılmalıdır.
Türk Ceza Kanunu – Millete ve Devlete Karşı Suçlar Kısımı Adliyeye Karşı Suçlar Bölümü madde 282
Suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama
(1) Alt sınırı altı ay veya daha fazla hapis cezasını gerektiren bir suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini, yurt dışına çıkaran veya bunların gayrimeşru kaynağını gizlemek veya meşru bir yolla elde edildiği konusunda kanaat uyandırmak maksadıyla, çeşitli işlemlere tâbi tutan kişi, üç yıldan yedi yıla kadar hapis ve yirmibin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.
(2) Birinci fıkradaki suçun işlenmesine iştirak etmeksizin, bu suçun konusunu oluşturan malvarlığı değerini, bu özelliğini bilerek satın alan, kabul eden, bulunduran veya kullanan kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
(3) Bu suçun, kamu görevlisi tarafından veya belli bir meslek sahibi kişi tarafından bu mesleğin icrası sırasında işlenmesi halinde, verilecek hapis cezası yarı oranında artırılır.
(4) Bu suçun, suç işlemek için teşkil edilmiş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde, verilecek ceza bir kat artırılır.
(5) Bu suçun işlenmesi dolayısıyla tüzel kişiler hakkında bunlara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur.
(6) Bu suç nedeniyle kovuşturma başlamadan önce suç konusu malvarlığı değerlerinin ele geçirilmesini sağlayan veya bulunduğu yeri yetkili makamlara haber vererek ele geçirilmesini kolaylaştıran kişi hakkında bu maddede tanımlanan suç nedeniyle cezaya hükmolunmaz.
| SUÇ | İLGİLİ YASAL DÜZENLEME | CEZA |
| KARA PARA AKLAMA SUÇU | TÜRK CEZA KANUNU MADDE 282 | 3 YILDAN 7 YILA HAPİS VE 20.000 GÜNE KADAR ADLİ PARA CEZASI |
| SUÇUN 3 KİŞİDEN FAZLA ÖRGÜT HALİNDE İŞLENMESİ | TÜRK CEZA KANUNU MADDE 220 | KURAN VE YÖNETENLER İÇİN 5 YILDAN 10 KADAR HAPİS
ÜYE OLANLAR BAKIMINDAN 2 YILDAN 5 YILA KADAR HAPİS |
| AKLANAN PARAYI KABUL ETME KULLANMA | TÜRK CEZA KANUNU MADDE 282/2 | 2 YILDAN 5 YILA HAPİS |
| AVUKAT, MUHASEBECİ, KAMU GÖREVLİSİ GİBİ KİMSELERİN KARA PARA AKLAMASI | TÜRK CEZA KANUNU MADDE 282/3 | 4 YIL 6 AYDAN 14 YILA KADAR HAPİS |
| TİCARİ ŞİRKETLERİN YÜKÜMLÜLÜKLERİNİ İHLALİ (örn. elektronik para kuruluşlarının kayıt tutma ve bilgi verme yükümlülüklerini yerine getirmemesi) | 5549 sayılı SUÇ GELİRLERİNİN AKLANMASININ ÖNLENMESİ HAKKINDA KANUN | 1 YILDAN 3 YILA KADAR HAPİS VE 5.000 GÜNE KADAR ADLİ PARA CEZASI |
| YASA DIŞI BAHİS OYNATANLAR, YER VE İMKAN SAĞLAYANLAR | 7258 SAYILI FUTBOL VE DİĞER SPOR MÜSABAKALARINDA BAHİS VE ŞANS OYUNLARI DÜZENLENMESİ HAKKINDA KANUN | 3 YILDAN 5 YILA KADAR HAPİS |
| YASA DIŞI BAHİS OYNATILMASI İÇİN İNTERNET YOLUYLA İMKAN SAĞLAYANLAR | 7258 SAYILI KANUN | 4 YILDAN 6 YILA KADAR HAPİS |
| YASA DIŞI BAHİS SUÇUNA İLİŞKİN PARA NAKLİ SAĞLAYANLAR PARA TRANSFERİ YAPANLAR | 7258 SAYILI KANUN | 3 YILDAN 5 YILA KADAR HAPİS VE 5000 GÜNE KADAR ADLİ PARA CEZASI |
KARA PARA AKLAMA SÜRECİ ADIMLARI:
Önce bir suç işlenerek yasa dışı kazanç elde edilir, ardından bu kazancın kaynağı gizlenerek meşru bir gelirmiş gibi gösterilir.
Bu eylem çoğunlukla:
- Yasa dışı bahis oynatma
- Örgütlü suçlar,
- Uyuşturucu suçları,
- Kaçakçılık,
- Yolsuzluk,
- Dolandırıcılık, bilişim suçları ile bağlantılıdır.
Yine de her şüpheli veya alışılagelmedik para hareketini doğrudan kara para aklama olarak tanımlamak mümkün değildir. Yinelediğimiz üzere avukat tarafından bir durum değerlendirmesi yapılması gerekir. Suçun maddi ve manevi unsurlarının somut delillerle ortaya konulması gerekir.
Ancak şunu da söylemek gerekir ki kara para aklama suçundan ceza verilmesi için illaha ki gelirin kaynağındaki suçun cezalandırılması anlamına gelmez. Yani kara para aklama suçundan ceza vermek için kara para aklama eyleminin -money laundering- yapılmış olması yeterlidir.
Kara para aklama, modern ceza hukukundaki en kritik ekonomik suçlardan biridir. Günümüzde küresel finans ağları, kripto varlıklar, elektronik ödeme sistemleri, şirket hesaplarına transfer yapılması, sınır ötesi transferler ve dijital ticaret modelleri gibi araçlar; suçluların yasa dışı yollardan elde ettikleri kazançları yasal sisteme entegre etmelerini veya gizlemelerini büyük ölçüde kolaylaştırmaktadır.
Kara para aklama suçu hukuki adı ile suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama suçu Türk Ceza Kanunu’nun “Millete ve Devlete Karşı Suçlar” başlıklı bölümü içinde, “Adliyeye Karşı Suçlar” arasında 282. maddesinde düzenlenmiştir.
Kara Para Aklama Suçunun Unsurları
- Maddi konu,
- Fail,
- Mağdur ve suçtan zarar gören,
- Fiil,
- Manevi unsur,
- Hukuka aykırılık,
- Öncül suçtur.
ŞİRKETLERİN KARA PARA AKLAMASI
Ceza hukukumuzda tüzel kişiler hakkında hapis veya adli para cezası şeklinde ceza verilmez ama bazı koşulların bulunması hâlinde tüzel kişiler hakkında güvenlik tedbirleri uygulanabilir.
Aklama suçu bir şirket, dernek, vakıf veya başka bir tüzel kişiliğin faaliyeti çerçevesinde işlenmişse;
- Şirket hesaplarının aklama için kullanılıp kullanılmadığı,
- Aklamanın şirket yetkilisi, şirket organı … kim tarafın gerçekleştirildiği,
- Şirketin gerçek faaliyetinin bulunup bulunmadığı,
- Para transferlerinin açıklamaları, incelenir.
Bu gibi durumlarda şirketin banka hesaplarına bloke konulabilir, faaliyet izni iptal edilebilir ya da sahip olduğu tüm malvarlığı değerlerine el konulabilir.
Uygulamada özellikle bilişim, pazarlama, teknoloji şirketlerinin bu durumlarla karşı karşıya kaldığı gözlemlenmektedir.
Hukuki Vakalarda Karşılaşılan Kara Para Aklama Yöntemleri
Kara para aklama suçunu işleyen suç gelirini hukuka uygun şekilde göstermek için bazı yöntemler kullanır. Kişinin servetinde olağandışı servet artışının bulunması, kısa süre içinde çok sayıda para transferi, gerçek dışı ticari ilişkiler kurmak, naylon şirket faaliyetleri, yurt dışı para transferleri, çalışanlar adına olağandışı transferler; kara paranın aklandığına ilişkin büyük şüpheler yaratır. Bu şüphelere esas para aklama yöntemlerinden bazıları:
- sahte fatura kesmek
- sahte satış sözleşmesi yapmak
- suçtan elde edilen nakit parayı şirket satış yapmış, iş yapmışçasına gelir elde etmiş gibi göstermek
- hesap kiralayarak parayı parçalara bölmek,
- suç gelirini alacak, bağış ya da şirket sermayesi gibi göstermek
- ticari alacak verecek ilişkisi sağlamak
- paravan şirket kurmak
- Şirinler (smurfing) yöntemi,
- Parçalama (structuring) yöntemi,
- Vergi cennetleri (off-shore),
- Paravan (Kağıt üstündeki) ya da hayali şirketler,
- Oto-finans borç yöntemi (Loan-back),
- Döviz Büroları,
- Kumarhane ve Gazinolar,
- Alternatif havale sistemleri (hawala vs.),
- İnternet bankacılığı ve elektronik para,
HUKUKİ VAKALARDA KARŞILAŞILAN KARA PARANIN AKLAMA AŞAMALARI
1-Sisteme sokma
Suçtan geliri ekonomik dolaşıma sokulmaktadır.
- Katmanlaştırma
Aklanan paranın kaynağını kaybettirmek gayesiyle fazla sayıda işlem ve transfer yapılır. Yasa dışı yollarla elde edilen paranın kaynağını gizlemek için bu meblağlar; çeşitli hesaplar veya şirketler arasında sürekli olarak yer değiştirebilir, yurt dışındaki bankalara gönderilebilir ya da sahte faturalandırma yoluyla yasal bir ticari işlemmiş gibi yansıtılabilir
- Bütünleştirme
Aklanan paraya hukuka uygun elde edilmiş görünümü sağlanır. Mesela dolaşıma sokulan suç geliri ile alınan arsa kısa sürede çok değer kazanmış ve satılmış gibi gösterilerek paraya meşru görünüm kazandırılabilir.
NİTELİKLİ – CEZA AĞIRLAŞTIRAN KARA PARA AKLAMA NEDİR?
Bazı durumlarda suçun failinin cezası özel nedenlerden dolayı arttırılabilir. Bu cezayı arttırıcı nedenler:
- suçun örgütlü biçimde işlenmesi ( kara para aklama suçlarının neredeyse tamamına yakını organize şekilde işlenmesi nedeniyle örgütlü suçlar kapsamındadır)
- suçun kamu görevlisinin nüfuzundan yararlanılarak işlenmesi (kamu görevlisi sahip olduğu imkanları kullanarak işlemesi hali)
- suçun bir tüzel kişilik faaliyeti çerçevesinde gerçekleştirilmesi (bahsettiğimiz üzere; finans, reklam, pazarlama, dijital ve bilişim sistemleri alanında faaliyet gösteren şirketlerin yetkilileri bu suçlarla muhatap olabilmektedir)
- suçun belirli meslek veya görev sahiplerince işlenmesidir.
KARA PARA AKLAMA NASIL ANLAŞILIR?
Aklama suçunda deliller büyük önem teşkil eder. Cumhuriyet Savcılığı ve MASAK raporları doğrultusunda soruşturma esas olarak şu delillere dayanır:
- kripto para transferleri,
- şüpheli işlem transferleri,
- döviz alım satım,
- para yatırma ve çekme,
- şirket defterleri,
- banka hesap hareketleri,
- vergi dairesine verilen beyannameler
- fatura ve makbuzlar,
- irsaliyeler,
- sözleşmeler,
- gümrük kayıtları,
- tapu kayıtları,
- bilanço ve gelir tabloları,
- vergi beyannameleri,
- motorlu araç devir kayıtları,
- iddia ve tanık beyanları
- mesajlaşma kayıtları,
- el konulan bilgisayar ve telefon incelemeleri,
- dijital cüzdan verileri,
- IP kayıtları,
- sosyal medya yazışmaları…
YASA DIŞI BAHİS KARA PARA AKLAMA
Ülkemizde yasa dışı bahis trafiğinin yıllık takriben 1,1 trilyonluk işlem hacmine sahip olduğu bilinmektedir. Yasa dışı bahis suçundan elde edilen gelir çeşitli yöntemlerle aklanmakta ve bunun engellenmesine yönelik birçok operasyon yapılmaktadır. Yapılan bu büyük çaplı operasyonlar kimi zaman suçun işlenmesine katkı sağlamayan kimselerin de suç isnadı ile karşı karşıya kalmasına yol açmaktadır. Yasa dışı bahis suçuyla ilgili Türk Ceza Kanununun yanı sıra 7258 sayılı Kanun’un birlikte değerlendirilmesi gerekmektedir. Yasa dışı bahis suçlarına ilişkin ayrıntılı bilgi için : Yasa Dışı Bahis Suçları
SIKÇA SORULAN SORULAR – SSS- FAQ
- Kara para aklama suçu şüphesi ile banka hesabıma veya kripto hesabıma bloke konulabilir mi? Evet, bu şüphenin varlığı halinde derhal elkoyma tedbiri uygulanabilir. Suçun sabit görülmesi halinde ise bu değerlerin mülkiyeti devlete geçirilir.
- Kara para aklama kripto para ile yapılır mı? Evet, bu suçun oluşması için yalnız nakit para değil her türlü ekonomik değer ; kripto para , elektronik para,taşınır mallar, şirket payları, menkul kıymetler- borsa hisseleri, taşınmazlar, döviz, çek ve senetler, şirket varlıkları suçun oluşması için yeterlidir.
- Kara para aklama suçundan beraat etmek mümkün müdür? Bu suçtan ceza verilebilmesi için kişinin suçlu olduğunun mahkeme nezdinde kanıtlanması gerekmektedir. Birçok farklı nedene bağlı olarak kara para aklama suçunun sanığı dava sonunda beraat edebilir. Örneğin; Failin yalnızca malvarlığı değerinin kaynağını araştırmamış olması onu cezalandırmaya yetmez. Özellikle muhasebecilerin, banka çalışanlarının, şirket yöneticilerinin cezai sorumluluğu değerlendirilirken araştırma yapılmalı ve suç işleme iradesi ve kastı yoksa bu mahkemeye avukat aracılığı ile doğru şekilde aktarılmalıdır.
- Aklanan para ve malvarlığı değerlerine ne olur? Aklamanın tespiti halinde kısaca bu para, kripto para, gayrimenkul ve araçlara kısacası malvarlığı değerlerine önce devlet tarafından el konulur ardından mülkiyeti devlete geçirilebilir.
YARGITAY KARARLARI
1- Şikâyetçi…i arayan ve kendisini … olarak tanıtan kişinin şikâyetçiye, şans oyunları oynayıp oynamadığını sorduktan sonra bu oyunlar ile ilgili 20.000,00 Euro borcunun biriktiğini, bu borcu kapatmak için Türkiye’ye farklı kişilere para göndermesi gerektiğini, ancak kendisine yardımcı olacağını söylediği, şikâyetçinin de bu durumu kabul etmesi üzerine hesabına değişik isimlerden gelen paraları, annesi … ve kendi hesapları üzerinden değişik isimlere havale ettiği, bu kişilerden birisinin … …olduğu, ayrıca bu eylemin … ile … arasında, … ile … arasında ve … ile … arasındaki telefon görüşmelerine yansıdığı, bu şekilde sanıkların suçtan kaynaklanan mal varlığı değerlerini aklama suçunu işlediklerinin sabit olduğu,
..Şikâyetçi …’ye yönelik olarak kişinin, kendisini kamu görevlisi veya banka, sigorta, kredi kurumlarının çalışanı olarak tanıtması veya bu kurumlarla ilişkili olduğunu söylemesi suretiyle dolandırıcılık suçundan 5237 sayılı Kanun’un 158 inci maddesinin birinci fıkrasının (l) ve (son) bentleri, 158 inci maddesinin üçüncü fıkrası, 43 üncü maddesinin birinci fıkrası, 52 inci maddesinin ikinci ve dördüncü fıkraları, 53 üncü maddesi uyarınca 13 yıl 4 ay hapis ve 645.320,00 TL adli para cezası ile cezalandırılmasına ve hak yoksunluklarına, aynı Kanun’un 58 inci maddesi uyarınca tekerrür hükümlerinin uygulanmasına,..
…Suçtan kaynaklanan mal varlığı değerlerini aklama suçundan 5237 sayılı Kanun’un 282 nci maddesinin birinci ve dördüncü fıkraları, 52 nci maddesinin ikinci ve dördüncü fıkraları, 53 üncü maddesi uyarınca 8 yıl hapis ve 4.000,00 TL adli para cezası ile cezalandırılmasına ve hak yoksunluklarına, aynı Kanun’un 58 inci maddesi uyarınca tekerrür hükümlerinin uygulanmasına,..
2- Her ne kadar sanıklar hakkında suçun unsurlarının oluşmadığı gerekçesi ile beraat kararları verilmişse de, dosya içeriğinde bulanan belge ve bilgiler itibarıyla yapılan incelemede, öncül suç oluşturabilecek eylemlere ilişkin değerlendirmelerin denetime olanak sağlayacak şekilde araştırılıp tartışılmasının gerekliliği karşısında, bu kapsamda sanıklar hakkında dolandırıcılık suçundan dava açılıp mahkumiyet hükümleri kurulduğu ancak temyiz üzerine Yargıtay tarafından zamanaşımı nedeniyle düşme kararı verildiği, yine sanık … hakkında Vergi Usul Kanunu’na aykırılıktan, sanık … hakkında ise resmi belgede sahtecilik suçlarından yapılan yargılamaların neticesinde zamanaşımı nedeniyle düşme hükümlerinin verildiği gözetildiğinde, bu suçlara ilişkin nispi muhakeme usulüne uygun bir değerlendirme yapılıp soruşturma ve kovuşturma dosyalarındaki deliller irdelenerek suç tarihlerinin de net olarak tespit edilmeye çalışılması ile suçtan kaynaklanan mal varlığı değerlerini aklama suçu açısından öncül suç teşkil edip etmediklerine ilişkin illiyet bağının tartışılmadığı, sanık …’nun ticari ilişki içerisinde olduğu … isimli şahsın 28.11.1995 tarihinde öldürülmesi olayı ile ilgili mahkumiyet hükmünün bulunduğu ve bu şahsın ölümünden sonra ticari senetleri elinde bulunduran … isimli kişiye yönelik, ölüm olayından yaklaşık 7-8 ay sonra başlayıp net olarak tespit edilemeyen bir tarihe kadar senetleri ele geçirmek amacıyla yağma suçunun işlendiğine ilişkin sanık … hakkında yargılama yapıldığı ve mahkumiyet kararı verildiği göz önüne alındığında, bu dosyanın da incelenerek suç tarihinin net olarak tespiti ile öncül suç açısından delillerin değerlendirilmesi gerekliliğine uygun hareket edilmediği, anılan eylemler ve kararlarla ilgili sadece mükerrir dava bulunduğuna ilişkin ve Yargıtay 9. Ceza Dairesinin ilamına yönelik açıklama yapılmakla yetinildiği anlaşılmıştır. Tüm bu açıklamalar ışığında, Anayasa Mahkemesince, ihlal kararının gerekçesinde yer alan, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama suçuna esas alınan öncül suçların işlenip işlenmediğine, bu hususlarda soruşturma/kovuşturma işlemi yapılıp yapılmadığına, kayıt dışı para ile suçtan kaynaklanan gelirin ayrımının kuşkuya yer bırakmayacak şekilde tespitine ilişkin somut bulguların gerekçe içeriğinden anlaşılamadığına dair hususlarda da gerekli araştırma ve tartışmanın yapılarak tüm eksiklikler giderildikten sonra delillerin birlikte değerlendirilmesi suretiyle sanıkların hukuki durumlarının belirlenmesi gerekirken eksik inceleme ve yetersiz gerekçe ile yazılı şekilde beraat hükümleri kurulması hukuka aykırı bulunmuştur.
IV. KARAR
Gerekçe bölümünde açıklanan nedenlerle Yerel Mahkemenin kararına yönelik O yer Cumhuriyet savcısının temyiz isteği yerinde görüldüğünden hükümlerin, Tebliğname’ye aykırı olarak, oy birliğiyle BOZULMASINA,
Yargıtay 14. Ceza Dairesi 2023/7721 Esas