SAHTE EMEKLİLİK VE SAHTE SİGORTALILIK DAVASI
Türkiye’de sosyal güvenlik hakkı, anayasal bir hak olup temel güvencelerimizdendir. Emeklilik, vatadaşların çalışma hayatında iken sosyal güvence sistemine ödedikleri primin karşılığıdır. Ancak yaş, sigortalılık süresi ve prim ödeme gün sayısı gibi özel kanuni şartları doğru bir şekilde yerine getirmeyen şahısların başvurduğu yanlış yöntemler, “sahte sigortalılık” oluşmasına neden olabilmektedir.
Bir kimsenin sigortalı çalışan şeklinde bildirilmesi için mutlaka fiilen de çalışıyor olması gerekmektedir.
Fiilen çalışmayan kimseler Sahte Sigortalı ya da Sahte Emekli olarak adlandırılır.
1. SAHTE SİGORTALILIK NEDİR?
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 4. maddesi detaylıca sigortalılığın temel şartlarını belirler. Bu madde uyarınca, bir kişinin 4/1-a (eski adıyla SSK) kapsamında sigortalı sayılabilmesi için bir işveren yanında iş sözleşmesine dayanılarak çalışılması ve bu çalışmanın “fiilen” gerçekleşmesi zorunludur.
Sahte sigortalılık, bir şahsın gerçekte hiçbir iş ilişkisi ve fiili çalışması bulunmadığı halde, sırf emeklilik gün sayısını doldurmak, sağlık hizmetlerinden (genel sağlık sigortası) haksız yere yararlanmak veya diğer sosyal güvenlik haklarını elde etmek amacıyla, kağıt üzerinde sigortalı olarak bildirilmesidir. Mevzuatımızda sigortalılık, tarafların (işçi ve işveren) salt irade beyanıyla veya sadece primlerin Kurum’a ödenmesiyle kurulan bir statü değildir; eylemli (fiili) durumun varlığı niteliğindedir. Fiilen çalışılmayan sürelerin Kurum’a bildirilerek çalışılmış gibi gösterilmesi açık bir sahtecilik eylemidir.
2. Sahte İşyeri (Tabela İşyeri)
Sahte sigortalılık bazen de “sahte işyerleri” üzerinden kurgulanmaktadır. Gerçekte hiçbir ticari faaliyeti, üretimi, hizmet sunumu veya fiziki bir mekanı olmayan; yalnızca sahte sigortalı bildiriminde bulunmak, sahte fatura düzenlemek veya haksız teşviklerden yararlanmak amacıyla kurulan paravan işletmelere sahte işyeri denilmektedir. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), denetim mekanizmaları sonucunda bu nitelikteki işyerlerini tespit ettiğinde, sistem üzerinde bu işyerlerini “S” (Sahte) kodu ile işaretler ve bu işyerlerinden yapılan tüm bildirimleri şüpheli kabul ederek iptal sürecini başlatır.
SAHTE SİGORTALILIK NASIL TESPİT EDİLİR?
Sosyal Güvenlik Kurumu, sahte sigortalılık ve sahte işyeri gibi durumların önüne geçmek gayesi ile gelişmiş teknolojik altyapılar ve çapraz denetim mekanizmaları kullanmaktadır.
SGK sahte sigortalılık ve sahte işyerini 4 farklı şekilde tespit edebilir
1. Veri Analizi ve Risk Odaklı Denetim: SGK’nın veri madenciliği sistemleri, olağandışı hareketleri otomatik olarak tespit etmektedir. Örneğin; fiziki kapasitesi (metrekare, makine parkuru vb.) son derece sınırlı olan bir adreste yüzlerce sigortalının bildirilmesi, işyerinin ticari faaliyeti ile çalışan sayısı arasındaki bariz uyumsuzluklar veya Kurum’a sürekli işe giriş-çıkış bildirgesi verilmesine rağmen prim borçlarının hiç ödenmemesi gibi durumlar sistemde alarm üretir. Örneğin 10 metrekarelik dükkana sahip işyerinin 30 çalışanı olması halinde bu durum SGK’ın oklarını üste çekmektedir. Bu tür işyerleri SGK sisteminde “Şüpheli” (Ş) veya “Kontrollü” (K) kodu ile işaretlenerek incelemeye sevk edilir.
2. Denetim ve Teftiş: 5510 sayılı Kanun’un 59. maddesi uyarınca, SGK denetmenleri ve müfettişleri tarafından incelemeler yapılmaktadır. Bu yetkililer, işyerlerine ani baskın denetimler (fiili durum tespitleri) yaparak, bildirimi yapılan kişilerin o an işyerinde olup olmadığını, işyerinin üretim araçlarını, ticari defter ve kayıtlarını incelerler. Madde 59’un en kritik hukuki sonucu şudur: SGK denetmen ve müfettişlerinin hazırladığı raporlar “resmi belge” hükmündedir ve bu raporlar aksi ispatlanana kadar geçerlidir.
3. Sahte Sigortalıyı İhbar ve Şikayet: Vatandaşlardan gelen bildirimler, Alo 170 hattı veya Kurum’a verilen yazılı dilekçeler titizlikle değerlendirilerek denetim süreçleri başlatılır. Uygulamada birçok kişi haz duymadığı, aile ve akraba üyeleri ile komşularını şikayet etmektedir.
Aynı şekilde CİMER şikayetleri de titizlikle kayıt altına alınarak incelemeler yapılmaktadır.
4. Kamu Kurumları Arası İletişim ve Veri Paylaşımı: SGK; Hazine ve Maliye Bakanlığı (Vergi Daireleri), Ticaret Bakanlığı (Gümrük kayıtları), bankalar ve diğer kamu kurumları ile entegre çalışmaktadır. Bir işyerinin vergi dairesinde pasif görünmesine rağmen SGK’ya işçi bildirmesi veya banka hesap hareketlerinde hiçbir ticari hacim olmamasına rağmen yüksek maaşlı çalışanlar göstermesi, sahteciliğin en net göstergelerinden biri olarak kabul edilip inceleme başlatılmasına neden olur.
SAHTE EMEKLİLİK TESPİT EDİLİRSE NE OLUR?
Sahte Emeklilik yaptıran kimseler özetle şu sonuçlarla karşılaşacak olup detayları makalemizdedir:
- EMEKLİ MAAŞI İPTALİ
- GERİYE DÖNÜK 10 YILLIK MAAŞ, SAĞLIK, MUAYENE VE İLAÇ GİDERLERİNİN FAİZİYLE TAHSİLİ
- İDARİ PARA CEZASI (Bu ceza işverene kesilir)
- CEZA DAVASI (Sahte emeklilik simsarları ve emeklilik vaadiyle dolandıranlar için)
1. HİZMET VE EMEKLİLİK İPTALİ
Tespit edilen sahte sigortalılık süreleri (prim günleri) SGK kayıtlarından tamamen silinir. Eğer kişi, bu sahte günlerin eklenmesiyle emeklilik şartlarını (prim gün sayısı veya sigortalılık süresi) tamamlayarak emekli maaşı bağlatmışsa; sahte günler çıkarıldığında şartlar bozulacağı için Kurum tarafından emeklilik işlemi derhal iptal edilir ve maaş ödemeleri durdurulur.
2. SAHTE EMEKLİLİKTE DEVLETİN PARAYI GERİ ALMASI
Sahte emekliliğin en ağır mali sonucu 5510 sayılı Kanun’un 96. maddesinde düzenlenmiştir. Kurum, sahte sigortalılık nedeniyle bağlanan ve ödenen tüm emekli aylıklarını, bayram ikramiyelerini ve diğer her türlü ödeneği, tespit tarihinden geriye doğru 10 yıllık süre için kanuni faiziyle birlikte geri talep eder. Bu durum, sahte yollarla emekli olan kişileri yüz binlerce liralık devasa borç yükleri ile karşı karşıya bırakmaktadır.
3. SAHTE EMEKLİLİKTE SAĞLIK VE İLAÇ ÜCRETLERİNİN GERİ ALINMASI
İptal işlemi sadece emekli maaşını kapsamaz. Kişinin kendisinin ve bakmakla yükümlü olduğu aile bireylerinin (eş, çocuk vb.) sahte sigortalılık süresince SGK üzerinden faydalandığı tüm sağlık hizmetleri (muayene bedelleri, ameliyat masrafları, reçete edilip alınan ilaç ücretleri, tıbbi cihaz giderleri) Kurum tarafından hesaplanarak yasal faiziyle birlikte ilgililerden geri alınır.
4. SAHTE EMEKLİLİK YAPTIRAN İŞVERENE CEZA
Sahte bildirim yapan işverenler (veya paravan şirket kurucuları), 5510 sayılı Kanun’un 102. maddesi uyarınca ağır yaptırımlara tabi tutulur. Kurum’a verilen her bir sahte işe giriş bildirgesi, aylık prim ve hizmet belgesi için asgari ücretin katları tutarında idari para cezaları kesilir. Ayrıca, bu işyerlerinin geçmişte yararlandığı tüm sigorta primi teşvikleri, destekleri ve indirimleri iptal edilerek gecikme zammı ve cezasıyla birlikte geri alınır.
5. SAHTE EMELİLİK DAVASI
SGK’nın iptal ve borç çıkarma işlemlerine karşı ilgililerin hukuki yollara başvurma hakkı saklıdır. İşlem tebliğ edildikten sonra 1 ay içinde avukat vasıtası ile Kurum bünyesindeki ilgili komisyona itiraz edilebilmektedir. İtirazın reddedilmesi halinde, İş Mahkemelerinde “hizmet tespiti” veya “Kurum işleminin iptali” talepli davalar açılması gerekir. Mahkeme fiili çalışmaları baz istasyonu kayıtları, pasaport giriş-çıkış kayıtları, işyerinin o dönemdeki elektrik/su tüketim faturaları, ticari hacmi ve özellikle komşu işyeri tanıklarının (bordrolu çalışanların) beyanlarını esas alarak fiili çalışmanın var olup olmadığını tespit ederek karar vermektedir.
SAHTE EMEKLİLİK CEZA DAVASI VE HAPİS CEZASI
Sahte emeklilik ve sahte sigortalılık, sadece SGK mevzuatı açısından idari bir usulsüzlük değil, aynı zamanda Türk Ceza Kanunu (TCK) kapsamında ağır hapis cezalarını gerektiren suçlardır. Sahte emelilik:
- Nitelikli Dolandırıcılık TCK m. 158/1-e: SGK zararına dolandırıcılık (Nitelikli Dolandırıcılık – 4 YILDAN 10 YILA KADAR HAPİS),
- Evrakta Sahtecilik TCK m. 204/207: Resmi veya Özel Belgede Sahtecilik (Özel belge için 1 yıldan 3 yıla kadar hapis, Resmi Belgede sahtecilik 2 yıldan 5 yıla hapis cezası gerektiren suçları oluşturmaktadır.
1. EMEKLİLİK VAADİYLE DOLANDIRICILIK
Birçok vatandaş ‘emeklilik vaadi ile dolandırıldım ne yapmalıyım’ diye panik içinde çare aramaktadır. Sahte emeklilik, yalnızca kişilerin SGK’yı yanlış yönlendirmesi ile değil, dolandırıcı olan kimselerin emeklilik vaadi ile başkalarını aldatması ile de ortaya çıkabilmektedir. Ne yazık ki ülkemizde emeklilik vaadi ile dolandırıcılık sıklıkla karşılaşılan bir durum ve suçtur.
Sahte emeklilik sahtecileri kendileirni SİGORTA MÜFETTİŞİ, SGK MÜFETTİŞİ, SGK MÜDÜRÜ olarak tanıtıp emeklilik işlemlerini halledeceği vaadiyle vatandaştan para alarak dolandırıcılık yapabilir. Örneğin Yargıtay 11. Ceza Dairesi’nin 2021/15948 E., 2023/7676 K. sayılı kararında Bu olayda sanık, kendisini “sigorta müfettişi” olarak tanıtıp, katılanın emeklilik işlemlerini SGK’dan halledeceği vaadiyle para almıştır. Sanık, inandırıcılığını artırmak için SGK’ya aitmiş gibi düzenlenmiş, antetli ve kurum yetkililerinin imzasını taşıyan sahte fotokopi belgeleri mağdura vermiştir. Yargıtay, bu sahte belgelerin hile vasıtası olarak kullanılıp kullanılmadığının ve menfaat temin tarihinin netleştirilmesi gerektiğini belirterek eksik inceleme vurgusu yapmıştır. Bu karar, sahte emeklilik vaadinin TCK m. 157/158 kapsamında nasıl bir dolandırıcılık mekanizmasına dönüştüğünü göstermektedir.
Yargıtay 15. Ceza Dairesi’nin 2017/37096 E., 2021/5511 K. sayılı kararında yer alan benzer bir vakada dolandırıcı, kendisini yeminli mali müşavir olarak tanıtıp emeklilik işlemleri takip işi yaptığını söyleyerek mağdurdan nüfus cüzdanı ve sigorta kartı fotokopisini almıştır. Güven oluşturmak için “Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı başlıklı ve antetli, sigortalılık ve maaş işlemleri konulu sahte belgeleri” posta yoluyla mağdura göndererek 14.675 TL haksız menfaat temin etmiştir. Mahkeme bu eylemi TCK m. 158/1-d (kamu kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle dolandırıcılık) kapsamında mahkumiyetle sonuçlandırmış ve Yargıtay hükmü onamıştır.
Yargıtay 15. Ceza Dairesi’nin 2013/408 E., 2013/7619 K. sayılı kararında Sanık, Bağ-Kur’da tanıştığı mağdura emeklilik işlemlerini takip edeceğini vaat etmiş, bilgisayar çıktıları ve sahte belgeler göstererek “4000 gün sigortası bulunduğunu, askerlik borçlanmasıyla emekli olacağını” söyleyerek 9.000 TL almıştır. Yargıtay, dolandırıcılık suçuyla ilgili onama kararı vermiştir.
2. BELGEDE SAHTECİLİK
Sahte emeklilik yapımında emekilik evraklarının sahte şekilde tanzim edilmesi, kullanılması resmi ya da özel belgede sahtecilik suçlarının mevcudiyetine neden olabilir. Sahte sigortalılık marifetiyle haksız emeklilik tesisine tevessül edilmesi durumunda “resmi belgede sahtecilik” suçunun sübutu, mezkûr belgelerin hukuki mahiyetinde ve kuruma ibrazı safahatında aranmalıdır.Belgede sahtecilik suçunun oluşması için Kamu Zararı, Haksız Menfaat Aldatıcılık (SGK belgelerinin yeterince aldatıcı olması gerekmektedir) gibi unsurların teşekkül etmesi gerekmektedir Resmi belgede sahtecilik suçunun oluşması için fiili bir hizmet akdine müstenit olmaksızın, tamamen muvazaalı olarak tanzim edilen işe giriş bildirgeleri ile aylık prim ve hizmet belgelerinin Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) intikal ettirilmesi, aslen gerçeğe aykırı bir durumun evrak üzerinde hakikate mutabıkmışçasına tecessüm ettirilmesidir.
Sosyal Güvenlik Hukuku ile ilgili başkaca makalelerimize de göz atın : Sigortasız İşçi Çalıştırma