İş sözleşmesinin taraflarından olan işçi diğer taraf olan işverene karşı oldukça güçsüz bir konumdadır. Bu nedenle devlet güçsüz konumda olan işçiyi korumak için işçiye sigorta yaptırılması ve benzeri hususları zorunlu kılmıştır.

Sigortalılık yani sosyal güvenlik hakkı temel bir insan hakkı olup Anayasamızın 2. maddesinde devletin sosyal bir hukuk devleti olduğu 60. maddesinde ise ‘’Herkes, sosyal güvenlik hakkına sahiptir. Devlet, bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır ve teşkilatı kurar.’’ şeklinde düzenlenmiştir.

Ayrıca sigortasız işçi çalıştırma kayıt dışı ekonomiye neden olması nedeniyle de belirli yaptırımlar öngörülmüştür.
Sigortalı, 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 3.maddesinde düzenlenen tanıma göre ‘’kısa ve/veya uzun vadeli sigorta kılları bakımından adına prim ödenmesi gereken kişi’’ anlamında gelmektedir. Sigortalı; çalışmaya, mesleki eğitime veya staja başlaması ile sigortalı hak ve yükümlülükleri başlar.

İşveren, işçi işe başlamadan önce yasal giriş yapmak Sosyal Güvenlik Kurumu’na bildirimde bulunmak zorundadır. Buna rağmen işe giriş bildirgesi verilmeyen işçiler hakkında sigortasız işçi çalıştırma nedeniyle cezalar gündeme gelecektir.

Birçok Yargıtay kararında iş sözleşmesinin imzalandığı tarih değil fiili işe başlama süresinin sigortalılık başlangıcı olması gerektiği yönünde görüştedir.

Geç bildirimin yapılması halinde de bildirge verilmeyen süreler için aynı miktarda idari para cezası verilir.

Sigortasız İşçi Çalıştırma Nasıl Şikayet Edilir?

Sigortasız işçi çalıştırma Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı’na yapılacak bir şikayet dilekçesi ile ihbar edilebileceği gibi Sosyal Güvenlik Kurumu Çalışma Hayatı İletişim Merkezi İrtibat Hattı olan Alo 170 aranarak da şikayet edilebilir.

Sigortasız İşçi Çalıştırmanın Cezası (2025)

• 1 ay Sigortasız İşçi Çalıştırma Cezası 2 Brüt Asgari Ücret (Güncelde 52.011 TL’dir bu ceza miktarı.)
• İşverenin işçiyi 1 yıl boyunca sigortasız çalıştırdığı tespit edilirse brüt asgari ücretin 38 katı kadar ceza kesilir. Güncel olarak bu ceza miktarı 988.209 TL’dir.
• İşe Giriş Bildirgesini Vermeyen İşverenlere Her Bir Sigortalı İçin 1 Asgari Ücret Tutarında Para Cezası
• İşe Giriş Bildirgesinin Verilmemesi Mahkeme Kararıyla ya da Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Tarafından Yapılan Kontrollerde veya Başkaca Bir Kamu Kurumu, Banka ve İdareler Tarafından Tespit Edilmesi Halinde Her Bir Sigortalı İçin 2 Asgari Ücret Tutarında İdari Para Cezası
• Tekrarının 1 Yıl İçinde Aynı Şekilde Tespiti Halinde 5 Asgari Ücret Tutarında İdari Para Cezası verilir.

Sigortasız işçi çalıştırmaya ilişkin yasal dayanak 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık

Sigortası Kanunu madde 102’dir:

a) 1) 8 inci maddesinin birinci fıkrası ile 61 inci maddede belirtilen bildirgeyi, bu Kanunda belirtilen süre içinde ya da Kurumca belirlenen şekle ve usȗle uygun vermeyenler veya Kurumca internet, elektronik veya benzeri ortamda göndermekle zorunlu tutulduğu hâlde anılan ortamda göndermeyenler hakkında her bir sigortalı için asgari ücret tutarında idari para cezası uygulanır.

2) 8 inci maddenin birinci fıkrasında belirtilen bildirgenin verilmediğinin, mahkeme kararından veya Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurlarınca yapılan tespitlerden ya da diğer kamu idarelerinin denetim elemanlarının kendi mevzuatları gereğince yapacakları soruşturma, denetim ve incelemelerden veya bankalar, döner sermayeli kuruluşlar, kamu idareleri ile kanunla kurulan kurum ve kuruluşlardan alınan bilgi ve belgelerden anlaşılması halinde bildirgeyi vermekle yükümlü olanlar hakkında her bir sigortalı için asgari ücretin iki katı tutarında idari para cezası uygulanır.

3) İşyeri esas alınmak suretiyle bildirgenin verilmediğine ilişkin; mahkemenin karar tarihinden, Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurlarının tespit tarihinden, diğer kamu kurum ve kuruluşlarının denetim elemanlarının rapor tarihinden, bankalar, döner sermayeli kuruluşlar, kamu idareleri ile kanunla kurulan kurum ve kuruluşlardan alınan bilgi veya belgelerin Kuruma intikal tarihinden itibaren bir yıl içinde bu bendin (2) numaralı alt bendinde sayılan durumlardan biriyle tekrar bildirge verilmediğinin anlaşılması halinde, bildirgeyi vermekle yükümlü olanlar hakkında bu defa her bir sigortalı için asgari ücretin beş katı tutarında idari para cezası uygulanır.

Cezanın Geriye Dönük Uygulanması

Sigortasız işçi çalıştırmaya yönelik para cezaları 10 yıl geriye dönük olarak düzenlenebilmektedir. 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 102. maddesine göre bu Kanununla düzenlenen idari para cezaları için zamanaşımı süresi 10 yıldır.

Sigortasız İşçi Çalıştırmada İspat ve Şikayet Süreci

Sigortasız işçi çalıştırma SGK denetimleri ve her türlü delille ispat olunabilir. SGK denetimleri esnasında tutulan tutanaklar yemin hariç her türlü delile dayandırılabilir.

• Fiili Hizmet Tespiti: Sosyal Güvenlik Kurumu müfettişleri ve denetmenlerinin yapacakları tespit işyerinde eylemli olarak çalışanları görmesi ile fiili hizmet tespiti ispatlanabilir.
• Kaydi Hizmet Tespiti: Tespiti ücret tediye bordrosu, şirket defterleri,faturalar, gider pusulası, sevk irsaliyesi, satış fişi ve başkaca belgelerle kayden hizmet tespiti ispatlanabilir.
• Kamu Kurum ve Kuruluşlardan Alınan Belgelerle Hizmet Tespiti: Soruşturma denetim ve incelemelerle işçinin çalıştırıldığına dair kamu kurum ve kuruluşları ile bankalar tarafından düzenlenen belge veya bilgilerle tespit edilebilir.
• Dava Yoluyla Hizmet Tespit: İşçi, işverene karşı açacağı hizmet tespit davası ile haklılığını senet, belge, maaş dekontu, tanık, uzman görüşü, keşif gibi delillerle ispatlayabilir.

Sigortasız işçi çalıştırmada zamanaşımı

İşçi, çalıştığı hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içerisinde iş mahkemesine başvurmalıdır. Bu 5 yıllık sürenin geçmesi halinde işçi iddialarını şüpheye yer bırakmayacak şekilde kanıtlasa dahi dava reddedilecektir.

Örneğin 03/02/2021 tarihinde işten ayrılan işçi en geç 31/12/2026 tarihinde sigortalılığının tespiti için dava açmalıdır.

Sigortasız çalışmaya ilişkin dava hakkı olarak 5 yıllık süre öngörülmüş olsa da bu süre kısıtlamasının yargı yerlerinin görüşleri ışığında bazı istisnaları bulunmaktadır. Bu istisnalar:

• Müfettiş durum tespit tutanağı ya da tahkikat raporlarıyla çalışma tespit edilmesi
• Asgari işçilik incelemesi neticesinde işverenden sigortalının primleri Kurumca icra yoluyla tahsil edilmesi
• İşveren imzalı ücret tediye bordrosunda sigortalıdan sigorta primi kestiğini açıkça gösterdiği halde sigorta primini Kuruma yatırmaması
• İşe giriş bildirgesi Kuruma süresinde verilmiş; fakat bordrosu ve primi SGK’ya verilmemişse
• İşçilik hakları tazminatlarına (ihbar, kıdem tazminatı, ücret alacağı gibi ) ilişkin aynı döneme ait kesin hüküm niteliğini taşıyan ilam niteliğinde belgelerin bulunması

Sigortasız İşçi Çalıştırmada Tazminat Davaları

Sigortasız çalıştırılan işçi kıdem, fazla çalışma gibi tüm tazminat haklarına hak kazanır. Sigortasız işçi çalıştırma işçi açısından haklı nedenle fesih sebebidir. Fesihle birlikte işçi tüm tazminat istemleri için işverene dava açabilir.

Hizmet Tespit Davası

Hizmet Tespit Davası sigortasız çalışan işçinin sigortalılık hakkını kazanmasına ve tazminat istemlerinde bulunmasına yarayan bir iş davasıdır. Ayrıntılı bilgi için : Hizmet Tespit Davası

Sigortasız İşçi Çalıştırma Örnek Şikayet Dilekçesi

Ankara Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığına

Şikayet Eden: Hakkı Arayan TC Kimlik No: 2568456955

Vekili : Avukat İrem İlbars

Konu: Sigortasız çalışmaya ilişkin şikayetlerimizin sunumudur.

Açıklamalar

Müvekkil Hakkı Arayan 02/11/2023 ve 03/01/2026 tarihleri arasında Karanlık Aydınlatma Limited Şirketi’nde fiili olarak çalışmasına sigortalılığa hak kazanmasına rağmen işveren tarafından sigorta kaydı yapılmamıştır.

Bu nedenle işbu işveren hakkında sigortasız işçi çalıştırma nedeni ile iş ve sosyal güvenlik mevzuatı gereği idari para cezası verilmesi gerekmektedir.

Konuya ilişkin delillerimiz dilekçemiz ekindedir.

Gereğinin yapılmasını arz ve talep ederiz.

Şikayet Eden Vekili

Av. İrem İLBARS

Ekler: Maaş ödeme dekontu

Sigortasız Çalışıyorum, Ne Yapmalıyım?

Sigortasız çalışan işçi ilk etapta bu durumun düzeltilmesi yönünde talebini derhal işverene bildirmelidir. İşverenin bu talebe karşılık sigorta kaydı yapmaması halinde işçi iş hukuku alanında çalışan avukat vasıtası ile hizmet tespit davası açmalıdır.

Sigortasız İşçi Çalıştırma Durumunda İşçilerin Hakları Nelerdir?

Sigortasız çalışan haklı nedenle fesih hakkına sahip olduğu gibi iş sözleşmesini sona erdirerek tüm tazminat haklarını talep edebilir. Kıdem tazminatı, fazla mesai ücreti gibi ücretlerin yanı sıra primlerinin tamamlanması için hizmet tespit davası açabilir.

Sigortasız Çalışan İşçi Ne Kadar Tazminat Alır?

Sigortasız çalışan işçi hizmet tespit davası ile sigortalılığını sağlayabilir ve tazminat davası ile alacaklarına hak kazanır. Her işçinin çalışma süresi özel olduğundan bu tazminat miktarı da ayrıca hesaplanır. Bu hesap dava sürecinde hesaplama uzmanı bilirkişi tarafından gerçekleştirilir.

1 Ay Sigortasız İşçi Çalıştırmanın Cezası Ne Kadardır?

1 Ay Sigortasız İşçi Çalıştırma Cezası 2 brüt asgari ücret olup bu miktar güncel olarak 52.011 TL’dir.

1 Günlük Sigortasız İşçi Çalıştırmanın Cezası Nedir?

İşçinin sigortasız 1 gün dahi çalıştırılması yasal değildir. Bu nedenle 1 gün sigortasız çalışma halinde de idari para cezası verilmektedir.

Emekli Çalışanların Sigortasız Çalıştırılması Durumunda Ne Olur?

Emekli çalışanın sigortasız çalışması halinde işverene her ay için brüt 2 asgari ücret tutarında ceza kesilir.

Sigortasız Çalışması Halinde İşçiye Herhangi Bir Ceza Uygulanır Mı?

Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin 12. maddesi gereğince işçi işe başladığını en geç 1 ay içinde SGK’ya bildirir. Ancak sigorta giriş bildirgesinin verilmesi işverene ait bir sorumluluk olduğundan sigortasız çalışan işçiye ceza verilmez.

Eski İşyerim Sigortamı Yatırmamış, Ne Yapmalıyım?

Emeklilik gibi temel insan haklarından yoksun kalmamak için eski işverene karşı avukat yardımı ile dava açılması gerekir.

Sigortasız Çalışan İşçi, Kıdem Tazminatı Alabilir Mi?

Evet, sigortasız çalışan işçi de kıdem tazminatı için aranan şartların bulunması halinde kıdem tazminatına hak kazanacaktır.

Sigortasız Çalışan İşçi, İşsizlik Maaşından Yararlanabilir Mi?

İşsizlik maaşı alabilmek için işçinin sigortası yapılmamış da olsa çalıştığını ispat etmesi gerekir. Böylelikle işsizlik maaşı yararlanma hakkına sahip olabilir.

Sigortasız İşçi Çalıştırmada Ceza Miktarını Etkileyen Faktörler Nelerdir?

Para cezası miktarı işverenin kaç işçiyi ne kadar süre çalıştırdığına bağlı olarak değişmektedir.

Çalıştığım Şirket Sigortamı Yatırmamakla Tehdit Ediyor, Ne Yapabilirim?

Bu durumda sigortanın yasal zorunluluk olduğunu belirtir şekilde ihtar çekip aksi halde yasal yollara başvuracağınızı bildirmeniz gerekir.

Deneme süresinde sigorta yapılır mı?

Deneme süreleri de çalışma yapılması nedeni ile sigortalılık gerektirmektedir bu nedenle çalışanın deneme süresinde sigortasının yapılması zorunludur.